Νέα

Εθελοντισμός: Αντίδοτο στην απάθεια (Συνέντευξη της κας Ελένη Καραολή)

i 18 Σεπτέμβριος, 2015 Κανένα σχόλιο

Χιλιάδες Κύπριοι έχουν προστρέξει τις τελευταίες ημέρες για να προσφέρουν βοήθεια στους πρόσφυγες από τη Συρία. Αναλόγως έχουν ανταποκριθεί σε προηγούμενες εκκλήσεις για μαζική βοήθεια, όπως στα Κοινωνικά Παντοπωλεία που στήθηκαν μετά το Κούρεμα του 2013, σε ετήσιους εράνους οργανισμών και συλλογή τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης, στις αιμοδοσίες, τις πορείες.

Την ίδια ώρα, όμως, τα νομοθετικά κενά που διέπουν τη λειτουργία των οργανισμών, σωματείων και ιδρυμάτων κοινωφελούς προσφοράς, έχουν δημιουργήσει ένα μπάχαλο που αμαυρώνει -αδίκως- το κύρος όλων των Μη Κυβερνητικών Οργανισμών τοποθετώντας τους σε ένα γκρίζο σκηνικό ασάφειας ως προς τη διαχείριση των πόρων και τις διαδικασίες που διέπουν τη λειτουργία τους. Έτσι, ενώ βλέπουμε οργανώσεις με σπουδαίο και πολύχρονο έργο στην κοινωνία να κινδυνεύουν να αναστείλουν τη λειτουργία τους λόγω έλλειψης πόρων, σωματεία εμφανίζονται με καταθέσεις πέραν των 40 εκατομμυρίων ευρώ τα οποία για ανεξήγητους λόγους δεν αξιοποιήθηκαν ποτέ για τους σκοπούς τους. Παράδοξο θεωρείται επίσης το γεγονός ότι σήμερα στην Κύπρο υπάρχουν 4.000 εγγεγραμμένες οργανώσεις, λέσχες, ιδρύματα και σωματεία, στον Έφορο και στο Τμήμα Εσωτερικών Προσόδων, ασχέτως αν τα περισσότερα είναι ανενεργά.

Η ανάγκη για ένα γενικό ξεκαθάρισμα που θα οδηγεί στην πλήρη διαφάνεια και τον εκσυγχρονισμό του συστήματος λειτουργίας των Μη Κυβερνητικών Οργανισμών (ΜΚΟ) είναι επιτακτική και ξεκινάει από τον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας η οποία χρονολογείται από το 1972. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν δύο σχετικά νομοσχέδια τα οποία βρίσκονται σε διαδικασία τροποποίησης: το ένα τιτλοφορείται «ο Περί Σωματείων και Ιδρυμάτων και άλλων συναφών θεμάτων Νόμος» και βρίσκεται για συζήτηση και ψήφιση στη Βουλή και το δεύτερο, ο «περί Ιδιωτικών Οργανισμών Κοινής Ωφελείας (ΙΟΚΩ) Νόμος» βρίσκεται ενώπιον της Νομικής Υπηρεσίας για νομοτεχνικό έλεγχο.

Η Ομάδα Πρωτοβουλίας ΜΚΟ με στόχο την Αναθεώρηση του Νομοθετικού Πλαισίου, αποτελείται από εννέα οργανώσεις και έχει εμπλακεί στη διαδικασία τροποποίησης της νομοθεσίας, σε συνεργασία με τον Επίτροπο Εθελοντισμού, το Τμήμα Εφόρου Σωματείων και τον υπεύθυνο στο Υπουργείο Εσωτερικών.

Η Ελένη Καραολή, εκπρόσωπος της Ομάδας Πρωτοβουλίας τονίζει ότι «ένα σάπιο μήλο μπορεί να καταστρέψει τη φήμη και το καλό όνομα όλων όσων βρίσκονται στο ίδιο καλάθι». Σύμφωνα με την κ. Καραολή, παρατηρούμε οργανώσεις με σημαντική δράση προς όφελος της κοινωνίας να είναι αντιμέτωπες με τη δυσπιστία του κράτους και των πολιτών, μόνο και μόνο επειδή κάποια άλλη οργάνωση, ή κάποια οργάνωση «μαϊμού», καταχράστηκε την εμπιστοσύνη μας. «Είναι για αυτούς τους λόγους που επιμένουμε στην άμεση ανάγκη για να ψηφιστεί επιτέλους το νομοσχέδιο που είναι σήμερα ενώπιον της Βουλής αλλά και να ολοκληρωθεί το έτερο νομοσχέδιο αναφορικά με τα ιδιωτικά ιδρύματα κοινής ωφελείας και τη χρηματοδότηση αυτών». Με αυτή τη ρύθμιση, τονίζει η κ. Καραολή, η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών θα αναπτυχθεί και θα προσφέρει ακόμη περισσότερα. «Οι ΜΚΟ δεν αποτελούμαστε μόνο από εθελοντές, αλλά αρκετές οργανώσεις λειτουργούν με μόνιμο προσωπικό, εμπειρογνώμονες και επιστήμονες στους τομείς τους και αυτό αποτελεί σημαντική επιλογή επαγγελματικής σταδιοδρομίας για νέους επιστήμονες. Επομένως, ενισχύοντας τους ΜΚΟ ανοίγουμε και τις προοπτικές για νέες θέσεις εργασίας».

Η εκπρόσωπος της Ομάδας Πρωτοβουλίας τονίζει ότι έχει γίνει πολύ καλή δουλειά στο κείμενο του πρώτου νομοσχεδίου, αφού εισάγονται πρόνοιες για ταχύτητα στην εγγραφή, διαφάνεια και λογοδοσία στα της διοίκησης και οικονομικής διαχείρισης των σωματείων και ιδρυμάτων, ενώ για πρώτη φορά εισάγεται ο θεσμός των οργανώσεων δικτύων ή ενώσεων σωματείων ή ομοσπονδιών. Εκφράζει όμως επιφυλάξεις για το δεύτερο νομοσχέδιο. «Υπάρχουν αρκετές ελλείψεις και παραλείψεις κριτηρίων σχετικά με το στάτους που θα έχουν οι Ιδιωτικοί Οργανισμοί Κοινής Ωφελείας και χρειάζεται άμεση βελτίωση». Το συγκεκριμένο νομοσχέδιο επεξεργάζεται όλα τα ζητήματα χρηματοδότησης και τα όσα σήμερα γνωρίζουμε ως καθεστώς φιλανθρωπικού ιδρύματος που δίδεται κατόπιν σχετικής αίτησης από το Υπουργείο Οικονομικών.

«Τα κενά που υπάρχουν σήμερα αφορούν στα θέματα χρηματοδότησης, διαφάνειας, τις διαδικασίες διοργάνωσης φιλανθρωπικών εκδηλώσεων, αλλά και τα δικαιώματα και ωφελήματα των δωρητών όπως η φοροαπαλλαγή. Όσο εκκρεμούν αυτά τα ζητήματα τόσο θα εντείνεται η καχυποψία των πολιτών απέναντι στους ΜΚΟ, διαιωνίζοντας παράλληλα ένα πλήγμα για την αξιοπιστία του κράτους». Η Ομάδα Πρωτοβουλίας εντοπίζει μια «καχυποψία» του κράτους προς τους ΜΚΟ η οποία διαφαίνεται μέσα από τις διατάξεις του νομοσχεδίου. «Πολύ σημαντικό θεωρούμε επίσης το ξεκαθάρισμα από τον Νόμο του οφέλους που θα έχουν οι δωρητές ενός οργανισμού μέσα από φοροαπαλλαγές ή και άλλου είδους εκπτώσεις. Θεωρούμε ως καλύτερο το παράδειγμα της Βρετανίας όπου οι ΜΚΟ που έχουν άδεια να συλλέγουν χρήματα, το κάνουν διαδικτυακά και ο δωρητής τους λαμβάνει αμέσως ηλεκτρονική επιστολή για τη φοροαπαλλαγή που δικαιούται με την εισφορά του».

Ο ακτιβισμός δεν κέρδισε τους νέους

Η έννοια της προσφοράς δεν είναι πάντα συνυφασμένη με τα χρήματα και τη δωρεά αγαθών όπως υπάρχει στο μυαλό των περισσότερων από μας. Έχει να κάνει με μια ευρύτερη αντίληψη της ευθύνης που έχει ο καθένας μας στην κοινωνία όπου ζει και εκτείνεται σε ένα ευρύτερο πεδίο δράσης που καλύπτει την υπεράσπιση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ισότητας και δικαιοσύνης.

Σήμερα στην Κύπρο λειτουργούν οργανώσεις που εργάζονται για την ισότητα των φύλων, τα σεξουαλικά και αναπαραγωγικά δικαιώματα, τα δικαιώματα των ΛΟΑΤ ατόμων, τα δικαιώματα των παιδιών, την καταπολέμηση της εμπορίας προσώπων, της ξενοφοβίας και του ρατσισμού, της κακοποίησης των ζώων, της διαφθοράς και την προώθηση της διαφάνειας. Η κοινωνία των πολιτών εκφράζει μια στάση ζωής που έχει να κάνει με την προσφορά του χρόνου σου σε κάτι που πιστεύεις και τη συνειδητή απόφαση να δράσεις γι’ αυτό.

Μ’ αυτή την έννοια, ο εθελοντισμός δεν είναι μια μονόδρομη διαδικασία –κάποιος προσφέρει και κάποιος λαμβάνει– αλλά μια ανταλλαγή: δίνεις χρόνο και παίρνεις εμπειρίες, γνώσεις, δεξιότητες, γνωριμίες και εξελίσσεσαι σε όλους τους τομείς.

Στην Κύπρο ωστόσο η έννοια του εθελοντισμού και της προσφοράς είναι συνυφασμένη ακόμη σχεδόν αποκλειστικά με τη φιλανθρωπία.

Σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο και έρευνα που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2014, η εθελοντική προσφορά ανάμεσα στους νέους 15 με 30 χρονών στην Κύπρο, περιορίζεται σχεδόν αποκλειστικά στη φιλανθρωπία. Η έρευνα αφορούσε τη συμμετοχή των νέων στις 28 χώρες και τις ασχολίες στον ελεύθερό τους χρόνο. Στην ερώτηση αν έχουν εμπλακεί σε οποιεσδήποτε οργανωμένες εθελοντικές δραστηριότητες τους τελευταίους 12 μήνες, οι Κύπριοι νέοι απάντησαν θετικά σε ψηλότερο ποσοστό από τον μέσο όρο της Ευρώπης. Συγκεκριμένα το 30% απάντησε ναι, ενώ ο ευρωπαϊκός μέσος όρος βρίσκεται στο 25%. Σε επόμενη ερώτηση με την οποία διευκρινίζεται το είδος της προσφοράς, το 71% απάντησε ότι ασχολήθηκε με τη «Φιλανθρωπία, την ανθρωπιστική και αναπτυξιακή βοήθεια». Το αντίστοιχο ευρωπαϊκό ποσοστό είναι 45%. Οι Κύπριοι νέοι απάντησαν ότι έχουν την «Εκπαίδευση, κατάρτιση και τον αθλητισμό» ως δεύτερη επιλογή τους σε εθελοντική δραστηριότητα σε ποσοστό 40%, ενώ το αντίστοιχο της Ευρώπης είναι 18%. Όλα τα υπόλοιπα θέματα φαίνεται να ενδιαφέρουν ελάχιστους από τους νέους που αφιερώνουν τον χρόνο τους σε εθελοντική εργασία.

Μόλις το 15% ασχολείται με την «Προστασία των Ζώων», το 14% με την «Κλιματική Αλλαγή και το Περιβάλλον», το 13% με τον «Πολιτισμό και την Τέχνη», το 11% με τα «Ανθρώπινα Δικαιώματα», το 7% με την «Θρησκεία», και το 5% με την «Πολιτική». Όσον αφορά τη Συμμετοχή σε Δραστηριότητες Διαφόρων Οργανώσεων, το Ευρωβαρόμετρο για τους νέους έδειξε ότι οι Κύπριοι έχουν ως προτεραιότητα τον αθλητισμό. Το 29% δήλωσε ότι συμμετείχε σε δραστηριότητες «Αθλητικού Συλλόγου» ενώ ένα 16% συμμετείχε σε δραστηριότητες «Συλλόγου Νεολαίας, Αναψυχής ή οργανισμό νεολαίας οποιουδήποτε είδους». Το 11% συμμετείχε σε δραστηριότητες «Τοπικού οργανισμού που επιδιώκει τη βελτίωση της τοπικής κοινότητας» και το 10% σε «Πολιτιστικό Οργανισμό».

Στο τέλος έρχονται οι Οργανισμοί που προωθούν τα «ανθρώπινα δικαιώματα ή την παγκόσμια ανάπτυξη» με 5%, οι οργανισμοί για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή με 4%, τα πολιτικά κόμματα με 3% και οι άλλοι μη κυβερνητικοί οργανισμοί που δεν εμπίπτουν σε αυτές τις κατηγορίες, 6%. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στη διάρκεια ολόκληρου του 2014 και στα ερωτηματολόγια απάντησαν περισσότεροι από 13.000 νέοι από τα 28 κράτη μέλη της Ε.Ε.

Η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών στην Κύπρο: οικοδομώντας το μέλλον

Πώς διαμορφώνεις συμμετοχική συνείδηση; Πώς δημιουργείται ένα ευνοϊκό περιβάλλον για την κοινωνία των πολιτών; Ποια μέτρα πρέπει να λάβει η Κυπριακή Δημοκρατία για να αξιοποιήσει τις δυνατότητες των οργανωμένων πολιτών; Ένα ολοκληρωμένο έγγραφο πολιτικής (policy paper) έχει διαμορφωθεί με τη συνεργασία εμπειρογνώμονα του Συμβουλίου της Ευρώπης, της Ομάδας Πρωτοβουλίας ΜΚΟ με στόχο την Αναθεώρηση του Νομοθετικού Πλαισίου και του Επιτρόπου Εθελοντισμού και ΜΚΟ της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ξεκινώντας από τη διαπίστωση ότι τα θεμέλια της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών θεωρούνται ιδιαίτερα αδύναμα, αναζητούνται τρόποι για ενίσχυσή τους.

Το Έγγραφο συστήνει αρχικά στις οργανώσεις να γίνουν πιο εξωστρεφείς και διαφανείς ως προς τη δράση τους, μέσα από μια σειρά εισηγήσεις. Μεταξύ άλλων καλούνται «να διαδίδουν ευρύτερα και συχνότερα πληροφορίες για τις δράσεις τους και τι επιτυγχάνεται μέσα από αυτές», να «διατυπώνουν με μεγαλύτερη σαφήνεια τα δεοντολογικά πρότυπα με τα οποία συμμορφώνονται και πώς παρακολουθείται η εφαρμογή τους» και να «διασφαλίζουν ότι το προσωπικό και οι εθελοντές τους θα λάβουν την κατάλληλη κατάρτιση σε θέματα κοστολόγησης, χρηματοοικονομικού σχεδιασμού και αναφορών, αιτήσεων για χρηματοδότηση και συμμετοχής σε ασκήσεις διαβούλευσης».

Παράλληλα, το Έγγραφο προτείνει κάποια πολύ συγκεκριμένα μέτρα και στην Κυβέρνηση, ώστε να στηρίξει, να προωθήσει και να αξιοποιήσει στο μέγιστο τη συνεισφορά της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών. Ενδεικτικά, μερικά από αυτά που προτείνονται στην Κυβέρνηση είναι:

1 Να διασφαλίσει ότι όλοι οι δημόσιοι υπάλληλοι κατανοούν και υπολογίζουν πλήρως τη συμβολή της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών τόσο γενικά όσο και εντός των συγκεκριμένων τομέων της αρμοδιότητάς τους.

2 Να ενθαρρύνει τους ανώτερους αξιωματούχους (π.χ. υπουργούς) να διεξάγουν τακτικό διάλογο και διαβούλευση με την οργανωμένη κοινωνία των πολιτών για τις αποφάσεις τους.

3 Να δημοσιοποιεί τους τρόπους με τους οποίους είναι δυνατή η εμπλοκή σε δραστηριότητες της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών και να καθιερώσει ένα σχέδιο αναγνώρισης δεξιοτήτων που είναι δυνατό να αποκτηθούν μέσω της εμπλοκής σε δράσεις των οργανώσεων.

4 Να οριστικοποιήσει την εκπόνηση ενός νέου νομοθετικού πλαισίου που θα ευθυγραμμίζεται πλήρως με τα Ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα.

5 Να μελετήσει το ενδεχόμενο αναθεώρησης των υφιστάμενων διευθετήσεων που σχετίζονται με τις φορολογικές απαλλαγές για δωρεές προς τις οργανώσεις και να διερευνήσει τρόπους διευκόλυνσης και ενθάρρυνσης των δωρεών με επαρκή διαφάνεια και έλεγχο.

6 Να στηρίξει με ουσιαστικό τρόπο την ικανότητα της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών να παράγει εισόδημα για την επίτευξη των στόχων της μέσα από την ανάληψη οικονομικών δραστηριοτήτων.

7 Να διασφαλίζει ότι δεν θα υπάρχουν εμπόδια στον τρόπο με τον οποίο η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών ανταγωνίζεται για διαθέσιμα κεφάλαια εκτός Κύπρου, όπως κεφάλαια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

8 Να επεκτείνει το σχέδιο των Σπιτιών των Εθελοντών και να διερευνήσει τρόπους με τους οποίους οι οργανώσεις μπορούν να αξιοποιήσουν δημόσιες διευκολύνσεις για την επίτευξη των στόχων τους.

9 Να διασφαλίζει ότι οι κανόνες που διέπουν την πρόσβαση σε επίσημη πληροφόρηση ευθυγραμμίζονται πλήρως με τις απαιτήσεις για ειλικρινή ουσιαστική συμμετοχή του κοινού.

10 Να διασφαλίσει ότι όλη η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών και όσοι εργάζονται ή εμπλέκονται σε αυτή θα τυγχάνουν αποτελεσματικής προστασίας από τον εκφοβισμό και τις απειλές. Χτίζοντας γέφυρες κράτους – κοινωνίας.

Για την ενίσχυση της συνεργασίας ανάμεσα στο κράτος και την κοινωνία των πολιτών, η Ομάδα Πρωτοβουλίας διοργανώνει δύο συναντήσεις-σεμινάρια με φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης και Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων. Σκοπός των σεμιναρίων είναι να κατανοήσουν οι συμμετέχοντες τον ρόλο που διαδραματίζει η Κοινωνία των Πολιτών και να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ των Δημοτικών και Κρατικών Αρχών και της Κοινωνίας των Πολιτών.

Το 1ο σεμινάριο θα διεξαχθεί το Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου, ώρα 9:00 – 15:00, στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του Δήμου Λεμεσού.

Το 2ο σεμινάριο θα διεξαχθεί τη Δευτέρα 21 Σεπτεμβρίου, ώρα 9:00 – 15:00, στο Κέντρο Στήριξης ΜΚΟ (NGO Support Centre) στη Λευκωσία.

Γράφει: Τώνια Σταυρινού

Πηγή: Φιλελεύθερος http://www.philenews.com/el-gr/scheseis/552/277019/ethelontismos-antidoto-stin-apatheia